«Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծ

Հիմնավորում

«Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի վերաբերյալ

1.    Իրավական ակտի անհրաժեշտությունը (նպատակը). Նախագծի նպա­տակը ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրերի օտարման գործարքների՝ ԱԱՀ-ով հարկման բազայի որոշման կանոնների վերանայումն է՝ ոսկեգործության ոլորտի զարգացման համար նպաս­­­­տավոր հարկային միջավայր ձևավորելու ակնկալիքով:

2.    Կարգավորման հարաբերությունների ներկա վիճակը և առկա խնդիրները. Հարկա­յին օրենսգրքի համաձայն՝ թանկարժեք մետաղների օտարումն ազատված է ԱԱՀ-ից: Միա­ժա­մա­նակ, այդ նույն թանկարժեք մետաղներից պատրաստված իրերի ոսկերչական զար­դերի օտարումը հարկվում է ԱԱՀ-ով, իսկ այդ գործարքների մասով ԱԱՀ-ով հարկման բազան հաշ­վարկ­վում է Հարկային օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կարգավորումների շրջա­նակ­նե­րում: Այս պարագայում ստացվում է, որ անկախ այն հանգամանքից, որ ոսկու օտարումն ազատ­­ված է ԱԱՀ-ից, ոսկյա զարդի մեջ առկա ոսկին արժեշղթայի հետագա օղակներում փաս­տացի հարկ­վում է ԱԱՀ-ով: Ընդ որում, հատկանշական է նաև այն, որ ոսկու արժեքը հաճախ կազ­մում է ոսկյա զարդերի արժեքի հիմնա­կան մասը:

Խնդիրը նաև այն է, որ ոսկին՝ որպես առանձնահատուկ ապրանք, յուրաքանչյուր անգամ արժե­­շղթայի օղակներով անցնելիս նորովի չի ստեղծվում որպես արժեք, այլ պարզապես մի ձևից վերափոխվում է մեկ այլ ձևի՝ իր արժեքը փոխանցելով արժեշղթայի հաջորդական օղակներով: Այլ կերպ ասած՝ ոսկու ձուլակտորից ոսկյա զարդ պատրաստելու օղակում ոսկու արժեքը չի համար­­վում նոր ստեղծված արժեք: Հետևաբար, այս պարագայում ոսկու՝ ԱԱՀ-ով հարկումը մի կողմից խնդրահարույց է, մյուս կողմից՝ հանգեցնում է ոսկյա զարդերի գների բարձրացման՝ դրանով իսկ խոչընդոտելով ոսկեգործության ոլորտի զարգացմանը:

Իհարկե, նույն խնդիրն առկա կլինի նաև բոլոր այն դեպքերում, երբ որևէ հումք կամ նյութ ենթակա չէ ԱԱՀ-ով հարկման, սակայն դրա օգտագործմամբ ստացվող արտադրանքը ենթակա է ԱԱՀ-ով հարկման: Այդուհանդերձ, ոսկին առանձնահատուկ հումք է, քանի որ յուրաքանչյուր անգամ այն վերամշակելիս դրա արժեքը պահպանվում է, և յուրաքանչյուր անգամ արժեշղթային օղակներով անցնելիս դրա՝ ԱԱՀ-ով հարկումը գործնականում կնշանակի ԱԱՀ-ով բազմակի անգամ հարկում, որը հիմնավոր մոտեցում չէ:

3.    Առկա խնդիրների առաջարկվող լուծումները. Նախագծով առաջարկվում է սահմանել, որ՝  

1)   ոսկուց և թանկարժեք մետաղներից պատրաստված իրեր արտադրողի կողմից արտա­դր­ված՝ ոսկուց և թանկարժեք մետաղներից պատրաստված իրերի օտարման գոր­ծարք­ների մասով՝ ԱԱՀ-ով հարկման բազա է համարվելու Օրենսգրքով սահ­ման­ված կարգով հաշվարկվող ԱԱՀ-ով հարկման բազայի, իսկ  անհատույց կամ իրական արժեքից էականորեն ցածր արժեքով հատուցմամբ գործարքների դեպքում՝ այդ գործարքների իրական արժեքի 80 տոկոսի  և տվյալ իրի արտադ­րու­թյան համար օգտագործված  ոսկու և թանկարժեք մետաղների ձեռք բերման գնի դրական տար­բերությունը, բայց ոչ պակաս, քան օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կարգով հաշ­վարկ­վող ԱԱՀ-ով հարկման բազայի, իսկ անհատույց կամ իրական արժեքից էականորեն ցածր արժեքով հատուցմամբ գործարքների դեպքում՝ այդ գործարքների իրական արժեքի 80 տոկոսի 25 տոկոսը,

2)  ոսկուց և թանկարժեք մետաղներից պատրաստված իրերի առևտրական (առք ու վաճառքի) գոր­ծու­նեու­թյամբ զբաղ­վող անձանց կողմից ոսկուց և թանկարժեք մետաղներից պատ­­րաստված իրերի օտար­ման գործարքների մասով՝ ԱԱՀ-ով հարկման բազա է համարվելու Օրենսգրքով սահ­ման­ված կարգով հաշվարկվող ԱԱՀ-ով հարկման բազայի, իսկ անհատույց կամ իրական արժեքից էականորեն ցածր արժեքով հատուցմամբ գործարքների դեպքում՝ այդ գործարքների իրական արժեքի 80 տոկոսի և տվյալ իրի ձեռք բերման գնի ներառյալ՝ ԱԱՀ-ն դրական տար­բերությունը: Միաժամանակ, առաջարկվում է վերջիններիս մասով սահմանա­փա­կել ոսկուց և թանկարժեք մետաղներից պատրաստված իրերի օտարման գործարքներին վերա­գրվող ձեռք­բե­րումների մասով մատակարարի կողմից դուրս գրված հարկային հաշվում կամ մաք­սային հայ­տա­­րա­րա­գրում կամ ներմուծման հարկային հայտարարագրում առանձնացված ԱԱՀ-ի գումար­ների հաշվանցումների իրավունքը:

ԱԱՀ-ով հարկման բազայի որոշման առանձնահատկություն սահմանելուն զուգահեռ, առա­ջարկ­վում է ուժը կորցրած է ճանաչել ԱԱՀ վճարող հարկային գործակալին ոսկուց և թանկարժեք քարերից պատրաստված իրերի օտարումից ստացվող եկամուտների՝ եկամտային հարկով չհար­կելու օրենսդրական կար­գա­վորումը՝ այն պահպանելով միայն շրջանառության հարկ վճա­րող հարկային գործակալների մասով:

4.    Կարգավորման առարկան. Նախագծի կարգավորման առարկան ոսկուց և թանկար­ժեք քարերից պատրաստված իրերի օտար­ման գործարքների՝ ԱԱՀ-ով հարկման բազան է:

5.    Նախագծի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները և անձինք. Նախա­­­­գի­ծը մշակվել է ՀՀ ֆինանսների նախարարության կող­­մից:

6.   Իրավական ակտի կիրառման դեպքում ակնկալվող արդյունքը. Նախագծի ընդուն­­­­­­­­­­­­­ման արդ­յուն­­քում ակնկալվում է ոսկեգործության ոլորտի զարգացման համար ձևավորել նպաս­տա­վոր հարկային միջավայր:

7.  Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ. Հայաստանի վերափոխման ռազ­մա­վա­րու­թյուն 2050, Կառավարության 2021-2026 թվականների ծրագիր, ոլորտային և/կամ այլ ռազ­մավարություններ․

Նախագիծը բխում է Կառավարության 2021-2026 թվականների ծրագրի 6.8-րդ «Հարկա­բյու­ջետային քաղաքականություն» մասով սահմանված քաղաքականության ուղղություններից, ըստ որի՝

·      Հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնական նպատակը պետական ֆինան­սա­կան համակարգի բարձր արդյունավետությունն է: Դրան հասնելու նպատակով Կառա­վա­րու­թյունը շարունակելու է հարկային քաղաքականության այնպիսի բարեփոխումները, որոնք նպաս­­տելու են բիզնես միջավայրի մրցունակության բարձրացմանը,

·      Կառավարության կողմից իրականացվող հարկային քաղաքականությունն ուղղված է լինելու տնտեսության ներդրումային գրավչության բարձրացմանն ու տնտեսական ակտիվության մակարդակի բարելավմանը՝ դրանով իսկ ստեղծելով կայուն նախադրյալներ արտահանման և երկարաժամկետ տնտեսական աճի, հանրային բարիքի վերաբաշխման և հարկաբյուջետային կայունության ամրապնդման համար: