«Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծ

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔՈՒՄ

ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ»

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԾԻ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

1.Իրավական ակտի ընդունման անհրաժեշտությունը (նպատակը)

Ընդհանուր առմամբ, Նա­խագծի նպատակն է արդեն իսկ սահմանված կարգավորում­ներում կատարել փոփոխություններ և լրացումներ՝ տրանսֆերային գնագո­յաց­ման վարչարարության իրականացման արդյունավետությունը բաձրացնե­լու նպա­տա­կով։

1.     Կարգավորման հարաբերությունների ներկա վիճակը և առկա խնդիրները.

Գործող տրանսֆերային գնագոյացման կարգավորումներում առկա են մի շարք դրույթներ, որոնց կիրառումը խնդրահարույց է գործնականում, ինչպես նաև դրույթ­ներ, որոնց մասով անհրաժեշտություն է առաջացել կատարել լրացումներ և (կամ) փո­փոխություններ՝ հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձ­րաց­ման և հարկ վճարողների համար կարգավորումների կիրառման առնչությամբ հստա­կութ­յուն սահմանելու նպատակով։ Մասնավորապես․

ա) Տրանսֆերային գնագոյացման ստուգումների նախապես պլանավորման հետ կապված առկա են որոշակի գործնական խնդիրներ։ Մասնավորապես, ըստ որոշակի չափանիշների և արդյունքում ստուգման ենթակա հարկ վճարողների ցանկի վերհանումը գործնականում հանգեցնում է վարչարարության իրականացման ոչ արդյունավետության։ Մասնավորապես, պլանավորման արդյունքում կարող են  առանձնացվել առաջիկա տարվա ընթացքում ստուգման ենթակա հարկ վճարողների ցանկը, սակայն միևնույն ժամանակ, հնարավոր է անհրաժեշտություն առաջանա տրանսֆերային գնագոյացման ստուգում սկսել այնպիսի հարկ վճարողի մոտ, որի վերաբերյալ ռիսկերը բացահայտվել են տրանսֆերային գնագոյացման փաստա­թղթա­­վորման վերլուծություն արդյունքում և որը ներառված չի եղել պլանավորման արդյունքում վերհանված ստուգումների ցանկում։ 

բ) Օրենսգրքի 361-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով «հարկման հատուկ ազատական համակարգեր ունեցող երկիր» սահմանումը հանգեցնում մի շարք տար­ընկալումների, ինչպես նաև ապացու­ցողակա­նութ­յան խնդիրների։ Մասնավորապես, հարցադրումների մեծ մասը վերաբերելի են, թե ինչ­պես պետք է պարզել վերահսկվող գործարքի ոչ ռեզիդենտ կողմը արդյո՞ք շա­հու­թա­հարկ վճարել է, թե՞ ոչ կամ ի՞նչ դրույքաչափով է վճարել։ Արդյո՞ք, էլեկտրոնային եղա­նակով ստացած հավաստումը հիմք կարող է հանդիսանալ հարկային մարմնի հա­մար։

գ) գործող կարգավորումները սահմանափակ են կիրառվում Հայաստանի Հանրապե­տութ­­յու­նում գրանցված մշտական հաստատության միջոցով գործունե­ութ­յուն իրականացնող ոչ ռեզի­դենտ շահութահարկ վճա­րողների համար՝ տարածվելով միայն վերջինիս և ոչ ռեզիդենտի միջև վերահսկվող գործարքների նկատմամբ։ Մինչդեռ, ՀՀ-ում գործունեություն իրականցնող մշտական հաստա­տութ­յան և իրեն փոխկապակցված ռեզիդենտ հարկ վճարողի միջև գործարքները չեն դի­տարկվում վերահսկվող ՀՀ-ում գործունեություն իրականցնող մշտական հաստա­տութ­յան համար։

դ) Գործող կարգավորումները չեն ներառում դրույթներ թե ո՞ր դեպքում տրանս­ֆերային գնագոյացման փաստաթղթավորումների վերլուծությունը կհանգեց­նի տրանս­ֆերային գնագոյացման ստուգման առաջացմանը։

ե) վերահսկվող գործարքների մասին ծանուցման ներկայացման համար սահմանված ժամկետի (գործարքին հաջորդող տարվա մինչև ապրիլի 20-ը ներառյալ) վերաբերյալ բազաթիվ հարկ վճարողներ առաջարկել են տեղափոխել, ֆինանսական հաշվետվությունների հրապարակման համար սահմանված ժամկետից՝ հունիսի 30-ից հետո։ Մասնավորապես, պար­տադիր աուդիտի ենթակա կազմա­կեր­պությունների աուդիտորական եզրա­կա­ցութ­յունը ներկայացվում է  մինչև հունիսի 30-ը, որից հետո հրապարակվում են ֆինան­սա­կան հաշվետվություններ։ Այս պա­րա­գայում, պար­տա­դիր աուդիտի դեպ­քում կարող են ի հայտ գալ տրանսֆերային գնա­գոյացման ռիսկեր, որոնք հարկ վճարողը չի կարողացել բացահայտել և հնա­րա­վո­րություն կունենա ներկայացնել վերահսկվող գործարքների մասին ծանուց­ման ձև ա­ռանց տուգանք­նե­րի, ինչպես նաև հրա­պա­րակված կլինեն ֆինանսական հաշվետ­վությունները, ինչը թույլ կտա ձևավորել առավել ար­ժա­նահավատ պարզած ձեռքի հե­ռավորության տի­րույթ։

զ) վերահսկվող գործարքների մասին ծանուցման պարտավորությունն առաջանում է, եթե իրականցվել է հանրագումարային 200 մլն դրամը (առանց ԱԱՀ-ի, ակցիզային հարկի և բնապահպանական հարկի): Սակայն, վիճակագրության և վարչարարության տեսանկյունից վերլուծությունները ցույց են տվել, որ իրակա­նաց­ված վերահսկվող գործարքների մեծամասնությունը և հարկման բազայի բազայի խեղա­թյուրման տեսանկյունից առավել ռիսկային վերահսկվող գործարքները գերա­զանցում են 600 մլն ՀՀ դրամը։

է) գործող կար­գա­վորումներով, հարկային մարմնի կողմից տրանս­ֆերային գնագոյացման փաս­տաթղ­թավորման ներկայացման մասին գրավոր ծա­նուցում ստանալուն հաջորդող 30 աշխա­տանքային օրվա ընթացքում, եթե հարկ վճա­րողը չներկայացնի փաս­տաթղ­թա­վորումն, ապա նախատեսվում է տուգանք՝ ծա­նուց­ված վերահսկվող գործարքի ար­ժեքի 10 տոկոսի չափով։ Հաշվի առնելով այն հան­գամանքը, որ հարկ վճարողների կող­մից ծանուցվում են մի քանի հարյուր միլիոն կամ նույնիսկ տասնյակ միլիարդ դրամը գերազանցող գործարքներ, տվյալ պա­տասխա­նատվության չափը կարող է էա­կան լինել և ոչ համաչափ։

3․ Առկա խնդիրների առաջարկվող լուծումները.

ա) Նախագծով առաջարկվում է տրանսֆերային գնագոյացման ստուգումները նախապես չպլանավորել, քանի որ տրանսֆերային գնագոյացման փաստաթղթա­վո­րումների վերլուծության արդյունքում հնարավոր է առաջանա կարիք տրանսֆերային գնագոյացման ստուգում սկսելու հարկ վճարողի մոտ, որը պլանավորված ցանկում չի եղել։

բ) Օրենսգրքի 361-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով նախատեսված «հարկման հատուկ ազատական համակարգեր ունեցող երկիր» սահմանման բ) կետի վերաբերյալ առաջարկվում է մշակել ՀՀ ՊԵԿ նախագահի հրաման, որտեղ հստակ կսահմանվեն նաև հարկ­ման հատուկ ռեժիմներից օգտվող կազմակեր­պությունների կամ միավորումների հետ կապված առանձնահատկություններ։

      գ) Հստակեցվել է տրանսֆերային գնագոյացման կարգավորումների կիրառ­ման շրջա­նակ­ները մշտական հաստատության միջո­ցով Հայաստանի Հանրապե­տութ­­յու­նում գործունեություն իրականացնող ոչ ռեզի­դենտ շահութահարկ վճա­րողների համար։ Մասնավորապես, սահմանվել է, որ մշտական հաստատության մի­ջո­­ցով Հա­յաս­տանի Հանրապետությունում գործունեություն իրականացնող ոչ ռեզի­դենտ շա­հու­թահարկ վճարողի՝ մշտակա հաստատությանը վերագրելի լինելու դեպ­քում կիրառելի կլինեն տրանսֆերային գնագոյացման կարգավորումները։

         դ) Նախագծով առաջարկվող փոփոխությունների և առաջարկների մի մասը վե­րա­բերում է հարկային մարմնի կողմից տրանսֆերային գնագոյացման վերլուծութ­յուն­ների արդյունքում, հարկային մարմնի կողմից ներկայացված առաջարկի հիման վրա տրանսֆերային տրանսֆերային գնա­գո­յաց­ման հարկային հաշ­վարկ­ներ (այդ թվում` ճշտված) ներկայացնելու ընթացակարգին։ Առաջարկվող փոփոխությունների արդ­յուն­­քում հարկ վճարողների համար սահմանվում են էլ ավելի բարենպաստ պայ­ման­ներ տրանսֆերային գնագոյացման հարկային հաշվարկներն առանց տույ­ժե­րի և տու­գան­քների ներկայացնելու համար։ Միաժամանակ, հստակեցվում են նաև ժամ­կետ­ներ հարկային մարմին և հարկ վճարող երկխոսության ընթացքը սահմանելու հա­մար։

          ե) Նախատեսվել է նաև հարկ վճարողների կողմից վերա­հսկվող գործարքների մասին ծանուցման համար նախատեսված ժամկետի եր­կա­րա­ձգումը մինչև հուլիսի 30-ը ներառյալ։

          զ) տրանսֆերային գնագոյացման կարգավորումների կիարռման և վերա­հսկվող գործարքների մասին ծանուցման պարտավորության առաջացման համար նա­խատեսվել է հարկային տարվա ընթացքում հանրագումարային 600 մի­լիոն ՀՀ դրա­մը գերազանցելու դեպքում։

          է) տրանս­ֆերային գնագոյացման փաս­տաթղ­թավորումը սահմանված ժամկե­տում չներկայացնելու համար առաջարկվում է պատասխանատվության միջոցի չափը նվազեցնել՝ սահմանելով 1 միլիոն, 3 միլիոն կամ 5 միլիոն ՀՀ դրամի չափով տուգանք՝ կախված վերահսկվող գործարքի իրականացման հաշվետու տարվա արդյունքներով համախառն եկամտի չափից։

4․ Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ. Հայաստանի վերափոխման ռազմավարություն 2050, Կառավարության 2021-2026թթ. ծրագիր, ոլորտային և/կամ այլ ռազմավարություններ.

Նախագծի ընդունումը կապված է ՀՀ կառավարության 2024 թվականի դեկ­տեմ­բերի 19-ի «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2021 թվականի նոյեմբերի 18-ի N 1902-Լ որոշման մեջ փոփոխություններ կատարելու մասին» թիվ 2545-Լ որոշման թիվ 3.3 միջոցառման («Հարկային պարտավորությունների հաշվարկման մեխանիզմների կատարելագործում») շրջանակներում կատարվող աշխատանքների իրականացման հետ:

5. Նախագծերի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները և անձինք

Նախագիծը մշակվել է ՀՀ ՊԵԿ-ի կողմից:

6. Իրավական ակտի ընդունման արդյունքում ակնկալվող արդյունքը

Ակնկալվում է, որ սույն նախագիծը կնպաստի տրանսֆերային գնագոյացման վարչարարության արդյունավետության բարձրացմանը, հար­կա­յին հսկո­ղութ­յան իրականացման համար անհրաժեշտ իրավական դաշտի ապահով­մանը, հարկ վճարող-հարկային մարմին հարաբերության թափանցիկության մակար­դակի բարձ­րացմանը, ինչպես նաև կկանխի հարկվող բազայի քայքայման և շահույթի տե­ղա­շարժի փորձերը: Նախագիծը կխթանի նաև փոխ­կա­պակց­ված հարկ վճարող­ների միջև միջսահ­մա­նա­յին գործարք­նե­րի պայմանների, դրանց դի­մաց ստաց­ված եկա­մուտ­նե­րի և առա­ջաց­ված հարկվող բա­զա­յի ճշգրիտ ներկայացմանը և հարկ­մա­նը: