ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՄԻ ՇԱՐՔ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԱԾ ՃԱՆԱՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՄԻ ՇԱՐՔ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ ՈՒԺԸ ԿՈՐՑՐԱԾ ՃԱՆԱՉԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՄԱՆ ՆԱԽԱԳԾԻ

1.        Կարգավորման ենթակա խնդիրը.

2020 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ է մտել Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվապահական հաշվառման և աուդիտորական գործունեության ոլորտները կարգավորող օրենսդրական փաթեթը, որը ներառում է «Հաշվապահական հաշվառման մասին», «Աուդիտորական գործունեության մասին» և «Հաշվապահական հաշվառման և աուդիտորական գործունեության կարգավորման և հանրային վերահսկողության մասին» ՀՀ օրենքները։ Նոր կարգավորումներով ներդրվել է հաշվապահական հաշվառման և աուդիտորական գործունեության ոլորտների կարգավորման՝ «մասնագիտացված կառույցներ-հանրային վերահսկողության խորհուրդ» մոդելը և ոլորտի կարգավորման որոշ գործառույթներ պատվիրակվել են մասնագիտացված կառույցներին, իսկ որոշները՝ հանրային վերահսկողության խորհրդին։ Օրենսդրական փոփոխությունների արդյունքում անհրաժեշտություն է առաջացել վերանայել նաև նշված ոլորոտները կարգավորող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերը։

2․ Ընթացիկ իրավիճակը և իրավական ակտի ընդունման անհրաժեշտությունը

Հաշվապահական հաշվառման և աուդիտորական գործունեության ոլորտները կարգավորող օրենսդրական փոփոխություններով պայմանավորված իրականացվել է ոլորտը կարգավորող իրավական ակտերի ուսումնասիրություն։ Արդյունքում անհրաժեշտություն է առաջացել ուժը կորցրած ճանաչել ՀՀ կառավարության մի շարք որոշումներ, քանի որ նոր օրենսդրությունը չի նախատեսում նման կարգավորումներ կամ դրանք վերապահված են այլ մարմնի։ Ընդ որում, նոր օրենքների անցումային դրույթներով սահմանվել է նախկինում գործող կարգավորումներից նոր համակարգին անցում կատարելու ժամանակացույցը։ Մասնավորապես, նախկինում կարգավորումների համաձայն տրված հաշվապահի և աուդիտորի որակավորման վկայականների համար սահմանվել է վերջնաժամկետ, որը սպառվել է 2025 թվականի դեկտեմբերին։

Իրականացված ուսումնասիրությունների արդյունքում բացահայտվել են նաև ՀՀ կառավարության որոշումներ, որոնք վաղուց կորցրել են իրենց արդիականությունը, սակայն իրավական առումով շարունակում են գործել։

Միաժամանակ, 2021 թվականի մարտի 4-ին «Հանրային հատվածի կազմակերպությունների հաշվապահական հաշվառման մասին» ՀՀ օրենքում տեղի ունեցած փոփոխության արդյունքում հանրային հատվածի հաշվապահի որակավորում ունեցող հաշվապահների և հանրային հատվածի կազմակերպություններին հաշվապահական ծառայություններ մատուցող անձանց հաշվառման կարգը սահմանելու ՀՀ կառավարության լիազորությունը փոխանցվել է ՀՀ ֆինանսների նախարարությանը։

Վերոգրյալով պայմանավորված, մշակվել է «ՀՀ կառավարության մի շարք որոշումներ ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծը (այսուհետ՝ Նախագիծ)։ Մասնավորապես, Նախագծով նախատեսվում է ուժը կորցրած ճանաչել ՀՀ կառավարության հետևյալ որոշումները.

1) 1996 թվականի օգոստոսի 8-ի N 245 – որոշմամբ սահմանվել է Հայաստանի Հանրապետության ձեռնարկությունների, հիմնարկների և կազմակերպությունների հաշվապահական հաշվեկշռի արտարժութային և արտարժույթով արտահայտված հաշիվների վերագնահատման կարգը, որը դադարել է կիրառվել ՀՀ-ում ֆինանսական հաշվետվությունների միջազգային ստանդարտների ներդրման պահից.

2) 1998 թվականի հուլիսի 24-ի N  457 – որոշմամբ սահմանվել է «Հաշվապահական հաշվառման մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության լիազորած պետական մարմինը, ինչը ներկայումս կարգավորված է օրենքով.

3) 2003 թվականի օգոստոսի 8-ի թիվ 1048-Ն – որոշմամբ հաստատվել է Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվապահների որակավորման կարգը։ Այս գործառույթը ներկայումս պատվիրակված է մասնագիտացված կառույցին, իսկ որոշմամբ հաստատված կարգով տրված բոլոր վկայականները ուժը կորցրել են 2025 թվականի դեկտեմբերին.

4) 2005 թվականի փետրվարի 3-ի թիվ 122-Ն - որոշմամբ սահմանվել է աուդիտ իրականացնող անձանց կողմից կնքված պայմանագրերի գրանցամատյանի ձևը և դրանց վարման կարգը։ Գործող օրեսդրությունը նման կարգավորումներ չի նախատեսում.

5) 2005 թվականի փետրվարի 3-ի թիվ 123-Ն - որոշմամբ կանոնակարգվում են աուդիտորների որակավորման հետ կապված հարցեր։ Այս գործառույթը ներկայումս պատվիրակված է մասնագիտացված կառույցին և կարգավորված է համապատասխան որոշումներով.

6) 2008 թվականի օգոստոսի 14-ի թիվ 1007-Ն – որոշմամբ հաստատվել է աուդիտորների որակավորման նպատակով մասնագիտացված կառույցի հավատարմագրման կարգը, ինչը ներկայումս կարգավորված է օրենքով.

7) 2011 թվականի մարտի 31-ի թիվ 318-Ն - որոշմամբ սահմանվել է «Աուդիտորական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության լիազորած պետական մարմինը, ինչը ներկայումս կարգավորված է օրենքով.

8) 2012 թվականի հունվարի 26-ի թիվ 82-Ն - որոշմամբ հաստատվել է աուդիտ իրականացնող անձանց կողմից ներկայացվող եռամսյակային հաշվետվության ձևը, այն լրացնելու և ներկայացնելու կարգը։ Աուդիտորական կազմակերպությունների գործունեության հսկողությունը ներկայումս վերապահված է այն մասնագիտացված կառույցին, որին անդամակցում է  և աուդիտորական կազմակերպությունը.

9) 2012 թվականի մարտի 22-ի թիվ 346-Ն և 2013 թվականի հունիսի 13-ի թիվ 778-Ն - որոշումներով կանոնակարգվում են Հայաստանի Հանրապետությունում աուդիտորական ծառայությունների իրականացման լիցենզավորման հետ կապված հարաբերությունները։ Գործող օրեսդրությամբ աուդիտորական ծառայությունների իրականացումը չի հանդիսանում լիցենզավորման ենթակա գործունեության տեսակ.

10) 2013 թվականի փետրվարի 7-ի թիվ 89-Ն և թիվ 99-Ն - որոշումներով կանոնակարգվում են Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարության աշխատակազմի աուդիտորական գործունեության հսկողության տեսչության կողմից իրականացվող ստուգումների հետ կապված հարաբերությունները։ Գործող օրեսդրությամբ աուդիտորական կազմակերպությունների և աուդիտորների կողմից մատուցվող աուդիտորական ծառայությունների որակի հսկողության պահանջների պահպանման արտաքին գնահատման գործառույթը վերպահված է մասնագիտացված կառույցներին և հանրային վերահսկողության խորհրդին, իսկ դրա հետ կապված հարաբերությունները կարգավորված են համապատասխան իրավական ակտերով.

11) 2015 թվականի հունվարի 22-ի թիվ 82-Ն – որոշմամբ սահմանվել է հանրային հատվածի հաշվապահի որակավորում ունեցող հաշվապահների և հանրային հատվածի կազմակերպություններին հաշվապահական ծառայություններ մատուցող անձանց հաշվառման կարգը։ 2021 թվականի մարտի 4-ին «Հանրային հատվածի կազմակերպությունների հաշվապահական հաշվառման մասին» ՀՀ օրենքում տեղի ունեցած փոփոխության արդյունքում հանրային հատվածի հաշվապահի որակավորում ունեցող հաշվապահների և հանրային հատվածի կազմակերպություններին հաշվապահական ծառայություններ մատուցող անձանց հաշվառման կարգը սահմանելու լիազորությունը վերապահվել է ՀՀ ֆինանսների նախարարությանը։

3․ Առաջարկվող կարգավորման բնույթը.

Հաշվի առնելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 37-րդ հոդվածի 1-ին մասը, այն է՝ նորմատիվ իրավական ակտը, բացառությամբ Սահմանադրության, ուժը կորցրած է ճանաչվում իրավաստեղծ մարմնի, դրա իրավահաջորդի կամ համապատասխան լիազորություններով օժտված մարմնի որոշմամբ, մշակվել է Նախագիծը:

       4․ Նախագծի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները և անձինք.

Նախագիծը մշակվել է ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից:

5. Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ. Հայաստանի վերափոխման ռազմավարություն 2050, Կառավարության 2021-2026թթ. ծրագիր, ոլորտային և/կամ այլ ռազմավարություններ

Նախագիծը բխում է ՀՀ կառավարության 2021-2026թթ. ծրագիր «6. Ինստիտուցիոնալ զարգացում» բաժնի «6.4 Ինստիտուտների և գործառույթների արդիականացում» կետից՝ նպաստելով հաշվապահական հաշվառման և աուդիտորական գործունեության ոլորտների կարգավորման առաջադեմ համակարգի ներդրմանը և ապահովելով գործադիր իշխանության մարմինների գործառույթների միասնական ու օպտիմալ կառուցակարգեր։

6․ Նպատակը և ակնկալվող արդյունքը.

Նախագծի ընդունմամբ ուժը կորցրած կճանաչվեն հաշվապահական հաշվառման և աուդիտորական գործունեության ոլորտը կարգավորող մի շարք ՀՀ կառավարության որոշումները, որոնք չեն բխում ոլորտը կարգավորող գործող օրեսդրության պահանջներից:

7. Պետական բյուջեի եկամուտներում և ծախսերում սպասվելիք փոփոխությունների վերաբերյալ.

Նախագծի ընդունման կապակցությամբ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի բյուջեում եկամուտների և ծախսերի ավելացում կամ նվազեցում չի նախատեսվում: