««Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» և ««Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացում կատարելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքների նախագծեր

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

«Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին օրենքում փոփոխություններ և լրացում կատարելու մասին» և «Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի ընդունման անհրաժեշտության

1.    Ընթացիկ իրավիճակը, իրավական ակտի ընդունման անհրաժեշտությունը.

Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին օրենքի (այսուհետ՝ Օրենք) 2-րդ հոդվածը սահմանում է Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները:

 Նշված հոդվածի 1-ին մասի 38-րդ կետը սահմանում է  հանրապետական գնդակապարկուճային հաշվառման քարտադարան հասկացությունը, համաձայն որի այն. Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի լիազոր մարմնի կողմից վարվող՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում կատարված չբացահայտված հանցագործությունների դեպքի վայրերից վերցված (հայտնաբերված) ակոսափող հրազեններից կրակված պարկուճների, գնդակների և հետքեր ունեցող փամփուշտների, Հայաստանի Հանրապետության տարածքում շրջանառվող ակոսափող զենքի (մինչև 12,7 մմ տրամաչափի), ինչպես նաև առգրավված, հայտնաբերված, կամավոր հանձնված, կորած (հափշտակված) զենքերի ձգաբանական հետազոտման ենթարկված և նմուշառված գնդակների, պարկուճների հավաքածու է:

2024 թվականի մայիսի 2-ին ՀՀ կառավարությունն ընդունել է «Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի փորձաքրեագիտական կենտրոն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն (այսուհետ՝ նաև ՊՈԱԿ) ստեղծելու մասին N 650-Ն որոշումը և հաստատել ՊՈԱԿ-ի կանոնադրությունը: ՊՈԱԿ-ը ձևավորվել  է ՀՀ ներքին գործերի նախարարության (այսուհետ՝ ՆԳՆ) կազմում լուծարված  փորձաքրեագիտական վարչության հենքի վրա և ներկայումս ՊՈԱԿ-ն է ՀՀ կառավարության սահմանած կարգով իրականացնում փորձաքննություններ, քրեագիտական հաշվառումներ: Հարկ է նաև նշել, որ հանրապետական գնդակապարկուճադարանի բաժինը ևս հանդիսանում  է  ՊՈԱԿ-ի կառուցվածքային ստորաբաժանում, որին և փոխանցվել է ՀՀ ներքին գործերի նախարարության կազմում նախկինում գործող փորձաքրեագիտական վարչության գործառույթները:

 ՊՈԱԿ-ի կանոնադրության 1-ին կետի համաձայն՝ ՊՈԱԿ-ը ստեղծվել է քրեագիտական հետազոտությունների և դատական փորձաքննությունների բնագավառում գործունեություն իրականացնելու նպատակով:  ՊՈԱԿ-ի կանոնադրության 9-րդ կետի համաձայն՝ ՊՈԱԿ-ն իր գործունեության առարկային և նպատակներին համապատասխան՝ ի թիվս այլ գործառույթների, կատարում է փորձաքննություններ պետական, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց նախաձեռնությամբ և պատվերով, ինչպես նաև իրականացնում քրեագիտական հաշվառումներ:

ՀՀ կառավարության 2024 թվականի մայիսի 2-ի թիվ 650-Ն որոշման 7-րդ կետի համաձայն՝ ՊՈԱԿ-ի կառավարումն իրականացնող լիազորված պետական մարմին է ճանաչվել ՀՀ քննչական կոմիտեն և վերջինիս վերապահվել է «Պետական ոչ առևտրային կազմակերպությունների մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածով նախատեսված լիազորությունները:

 «Ոստիկանության մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2025 թվականի հոկտեմբերի 2-ի N ՀՕ-316-Ն օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով ուժը կորցրած են ճանաչվել «Ոստիկանության մասին» օրենքի 20-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ, 6.1-ին կետերը, որոնց համաձայն ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությունը  հանցագործություններ հայտնաբերելիս և բացահայտելիս իրավունք ունի կատարելու փորձաքննություններ՝ քրեական գործերով, գիտատեխնիկական հետազոտություններ՝ օպերատիվ-հետախուզական գործունեության նյութերով, ինչպես նաև իրականացնել քրեագիտական հաշվառումներ: Նշված օրենսդրական փոփոխությունների համաձայն՝ հանվել են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությանը նախկինում վերապահված փորձաքննություններ կատարելու, Հայաստանի Հանրապետությունում շրջանառվող փաստաթղթերի նմուշօրինակների միասնական հավաքածու ստեղծելու և վարելու և այլ քրեագիտական հաշվառումներ իրականացնելու իրավասությունները:

Օրենքի 29-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց պատկանող քաղաքացիական և ծառայողական զենքը կարող է փոխանցվել ՀՀ ոստիկանություն` զենքը պահելու կամ փորձաքննության համար կամ ի տնօրինություն, մինչդեռ, ելնելով մատնանշված դրույթներից, ՀՀ ոստիկանության կողմից այլևս փորձաքննություն չի իրականացվում, այլ նրա կողմից ուղարկվում է ՊՈԱԿ՝  փորձաքննության:  

Օրենքի 31-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ ակոսափող զենքը վաճառելու, նվիրելու, ժառանգելու դեպքում ստուգման նպատակով կրակելու համար այն ներկայացվում է փորձաքրեագիտական ստորաբաժանում, մինչդեռ  զենքի նախնական ստուգողական կրակոց կատարվում է ՊՈԱԿ-ի կազմում գործող հանրապետական գնդակապարկուճադարանում, որի գործունեության կարգը սահմանում է Կառավարությունը:

Ելնելով վերոգրյալից՝ անհրաժեշտություն է առաջացել փոփոխություններ և լրացում կատարել Օրենքում, ինչպես նաև լրացում կատարել նաև «Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի մասին» օրենք 11-րդ հոդվածում, որով սահմանված է ՀՀ քննչական կոմիտեի համակարգը, որի համաձայն ՀՀ քննչական  կոմիտեի  համակարգը ներառում է  ՀՀ քննչական կոմիտեի կենտրոնական մարմինը, զինվորական քննչական գլխավոր վարչությունը, Երևան քաղաքի քննչական վարչությունը, մարզային  քննչական  վարչությունները: Մինչդեռ,  վերոնշյալ հոդվածով ՊՈԱԿ-ի և դրա գործառույթների վերաբերյալ դրույթներ նախատեսված չեն:

2. Առաջարկվող կարգավորման բնույթը.

Նախագծով առաջարկվում է «Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածում լրացնել ՊՈԱԿ-ի և դրա գործունեության վերաբերյալ դրույթներ, ինչպես նաև փոփոխություններ կատարել Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 38-րդ կետում, 29-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետում և 31-րդ 3-րդ մասում:

3. Ակնկալվող արդյունքը.

Նախագծի ընդունմամբ ակնկալվում է Հանրապետական գնդակապարկուճային հաշվառման քարտադարան հասկացության, ինչպես նաև փորձաքննության հետ կապված դրույթները համապատասխանեցնել գործող իրավակարգավորումներին, ինչպես նաև հստակեցնել ՀՀ քննչական կոմիտեի համակարգը՝ նախատեսելով ՊՈԱԿ-ի և դրա գործառույթների վերաբերյալ դրույթներ:

        4. Նախագծի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները և անձինք.

        Նախագիծը մշակվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի կողմից:

        5. Լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտության և պետական բյուջեի եկամուտներում և ծախսերում սպասվելիք փոփոխությունների մասին.

        Նախագծի ընդունման կապակցությամբ ՀՀ պետական բյուջեի եկամտային և ծախսային մասերում փոփոխություններ չեն նախատեսվում:

        6. Նախագծի ընդունման առնչությամբ ընդունվելիք այլ իրավական ակտերի նախագծերը կամ դրանց ընդունման անհրաժեշտության բացակայության մասին.

        Նախագծի ընդունմամբ անհրաժեշտություն կառաջանա Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին ՀՀ օրենքից բխող ՊՈԱԿ-ի գործառույթներին վերաբերող ՀՀ կառավարության որոշումներում փոփոխություններ կատարելու մասին իրավական ակտերև ընդունել մինչ «Ոստիկանության մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» 2025 թվականի հոկտեմբերի 2-ի N ՀՕ-316-Ն օրենքի ընդունումը՝ «Ոստիկանության մասին» օրենքի նախկին խմբագրությամբ 19-րդ հոդվածի 4-րդ մասից և 20-րդ հոդվածի 6.1-ին և 6.2-րդ մասերից բխող ՀՀ կառավարության որոշումներն ուժը կորցրած ճանաչելու մասին իրավական ակտեր:

        7. Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ.

        Նախագծի ընդունումը բխում է ՀՀ կառավարության 2022 թվականի հուլիսի 21-ի թիվ 1133-Լ որոշմամբ հաստատված Հայաստանի Հանրապետության դատական և իրավական բարեփոխումների 2022-2026 թվականների ռազմավարությունից բխող գործողությունների ծրագրի «Ռազմավարական այլ ուղղություններ» 12-րդ բաժնի «Ուղղակի արդյունքներ» ենթաբաժնի 5.2-րդ կետից, որի համաձայն դատական փորձաքննությունների 100 տոկոսը պետք է կատարվի դրանց կատարման համար սահմանված ողջամիտ ժամկետների որոշման չափանիշների հաշվառմամբ:

ՀՀ քննչական կոմիտե