ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՄ ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐՈՒՄ ԻՆՏԵՐՆԵՏԻ ՄԻՋՈՑՈՎ ԱՆՎՃԱՐ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼՈՒ ԱՊԱՀՈՎՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՄԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

«ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՄ ՀԱՄԱՅՆՔԱՅԻՆ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐՈՒՄ ԻՆՏԵՐՆԵՏԻ ՄԻՋՈՑՈՎ ԱՆՎՃԱՐ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ՕԳՏՎԵԼՈՒ ԱՊԱՀՈՎՄԱՆ ԿԱՐԳԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՄԱՆ ՆԱԽԱԳԾԻ

1.   Ընթացիկ իրավիճակը և իրավական ակտի ընդունման անհրաժեշտությունը․

          Հայաստանի Հանրապետությունում գործող օրենսդրությամբ սահմանվում են հանրային տեղեկությունների տրամադրման և դրանց հասանելիության ապահովման կարգավորումները։ «Հանրային տեղեկությունների մասին» և «Գրադարանների և գրադարանային գործի մասին» օրենքներով սահմանվում են հանրային տեղեկությունների հասանելիության և գրադարանների գործունեության ընդհանուր կարգավորումները, սակայն պետական և համայնքային գրադարաններում ինտերնետի միջոցով հանրային տեղեկություններից անվճար օգտվելու ապահովման միասնական ընթացակարգ ներկայումս սահմանված չէ։ Գործող իրավակարգավորումների պայմաններում գրադարաններում ինտերնետ հասանելիության կազմակերպումը և հանրային տեղեկություններից օգտվելու պայմանները կարող են տարբեր կերպ կիրառվել՝ կախված գրադարանի տեսակից կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի (այսուհետ՝ ՏԻՄ) մոտեցումներից, ինչի արդյունքում բացակայում է միասնական և հստակ կարգավորումը։ Միաժամանակ, հանրային ծառայությունների թվայնացման և պետական ու ՏԻՄ մարմինների կողմից տեղեկատվության առցանց տրամադրման պայմաններում քաղաքացիների համար կարևոր է ապահովել համընդհանուր և հավասար հասանելիություն այդ տեղեկատվությանը։ Հատկապես այն անձանց համար, ովքեր սոցիալ-տնտեսական կամ տարածքային պատճառներով չունեն ինտերնետային հասանելիություն իրենց բնակության վայրում, պետական և համայնքային գրադարանները կարող են հանդիսանալ անհրաժեշտ միջավայր հանրային տեղեկատվությանը հասանելիության համար։ Սակայն այդ գործընթացի կազմակերպման, համակարգչային աշխատատեղերի օգտագործման, սեանսների տրամադրման, օգտատերերի իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև արգելված գործողությունների վերաբերյալ միասնական կարգի բացակայությունը կարող է առաջացնել գործնական խնդիրներ և իրավական անորոշություն։ Վերոգրյալ հանգամանքներով պայմանավորված՝ անհրաժեշտություն է առաջացել ընդունելու «Պետական կամ համայնքային գրադարաններում ինտերնետի միջոցով անվճար հանրային տեղեկություններից օգտվելու ապահովման կարգը սահմանելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագիծը (այսուհետ՝ Նախագիծ), որը բխում է «Հանրային տեղեկությունների մասին» օրենքից։ Նախագծով սահմանվում են պետական և համայնքային գրադարաններում ինտերնետ հասանելիության ապահովման, համակարգչային աշխատատեղերի օգտագործման, նախնական ամրագրման, սեանսների տևողության, օգտատերերի իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև գրադարանի իրավասությունների և արգելված գործողությունների վերաբերյալ հստակ կարգավորումներ։ Այդպիսով, նախատեսվում է ապահովել հանրային տեղեկությունների հասանելիության միասնական մոտեցում, իրավական որոշակիություն և գործընթացների թափանցիկություն։

Նախագծի ընդունումը պայմանավորված է նաև ՀՀ վարչապետի 2026 թվականի փետրվարի 13-ի ««Կիբեռանվտանգության մասին», «Հանրային տեղեկությունների մասին», «Տեղեկատվական համակարգերի կարգավորման մարմնի մասին», «Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին», «Պետական գաղտնիքի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին», «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Կառավարության կառուցվածքի և գործունեության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին», «Ազգային անվտանգության մարմինների մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների կիրարկումն ապահովող միջոցառումների ցանկը հաստատելու մասին» N 117-Ա որոշման պահանջներով, համաձայն որի, ի թիվս այլ օրենքների, սահմանվել են նաև «Հանրային տեղեկությունների մասին» օրենքի կիրարկումն ապահովող միջոցառումները։ Նախագծի ընդունման անհրաժեշտությունը նախատեսված է այդ որոշմամբ սահմանված միջոցառումների ցանկի 14-րդ կետով։

       2․ Ակնկալվող արդյունքը.

Նախագծի ընդունումը կնպաստի պետական և ՏԻՄ մարմինների կողմից տրամադրվող հանրային տեղեկությունների հասանելիության բարձրացմանը, պետական և համայնքային գրադարաններում ինտերնետ հասանելիության միասնական և հստակ կարգավորման ապահովմանը, ինչպես նաև քաղաքացիների՝ տեղեկատվության ազատ և հավասար հասանելիության իրավունքի իրացման արդյունավետության բարձրացմանը։

      3․ Լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտության և պետական բյուջեի եկամուտներում և ծախսերում սպասվելիք փոփոխությունների մասին.

      Գրադարանների վերաբերյալ տեղեկատվության ամփոփումից հետո կարող է առաջանալ լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների ներգրավման անհրաժեշտություն՝ համապատասխան տեխնիկական միջոցների ձեռքբերման համար։

      4․Նախագծի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները և անձինք.

      Նախագիծը մշակվել է ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության կողմից՝ Հայաստանի տեղեկատվական համակարգերի գործակալության տվյալների կառավարման և փոխգործելիության թիմի հետ համատեղ։