«Հայաստանի Հանրապետությունում 2026-2028 թվականների ընթացքում մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման դեմ պայքարի կազմակերպման ազգային ծրագիրը և ծրագրի իրականացման ժամանակացույցը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծ

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

«Հայաստանի Հանրապետությունում 2026-2028 թվականների ընթացքում մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման դեմ պայքարի կազմակերպման ազգային ծրագիրը և ծրագրի իրականացման ժամանակացույցը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագծի ընդունման անհրաժեշտության վերաբերյալ 

1. Իրավական ակտի անհրաժեշտությունը

«Հայաստանի Հանրապետությունում 2026-2028 թվականների ընթացքում մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման դեմ պայքարի կազմակերպման ազգային ծրագիրը և ծրագրի իրականացման ժամանակացույցը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագծի (այսուհետ՝ Նախագիծ) ընդունման անհրաժեշտությունը բխում է «Մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման ենթարկված անձանց նույնացման և աջակցության մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջից, համաձայն որի՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը հաստատում է մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման դեմ պայքարի կազմակերպման ազգային ծրագիրը:

Նախագծի ընդունումն անհրաժեշտ է մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման կանխարգելման, դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի, ինչպես նաև տուժած անձանց պաշտպանության և վերականգնման ուղղությամբ պետական քաղաքականության համակարգված շարունակականությունն ապահովելու համար։

1.1. Կարգավորման հարաբերությունների ներկա վիճակը և առկա խնդիրները

2023-2025 թվականների ազգային ծրագրի իրականացման ընթացքում ձեռնարկվել են մի շարք համակարգային քայլեր՝ ուղղված թրաֆիքինգի և շահագործման դեմ պայքարի իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերի ամրապնդմանը։ Իրականացվել են օրենսդրական բարեփոխումներ, կատարելագործվել են զոհերի նույնացման և աջակցության մեխանիզմները, ներդրվել են զոհերին տրամադրվող ծառայությունների որակի նվազագույն չափորոշիչներ։

Այնուհանդերձ, իրականացված աշխատանքների արդյունքում արձանագրվել են նաև մի շարք նոր մարտահրավերներ․

• առկա են կանխարգելմանն ուղղված իրազեկման միջոցառումների հասցեականության և ազդեցության ընդլայնման անհրաժեշտություն,
• միջազգային և տարածաշրջանային համագործակցության շրջանակներում պահանջվում է գործողությունների ավելի մեծ համակարգվածություն և տեղեկատվության փոխանակման արագություն,
• աշխատանքի շուկայի զարգացումները և առցանց հարթակների տարածումը նոր ռիսկեր են առաջացնում աշխատանքային շահագործման և կեղծ զբաղվածության ձևերի տարածման առումով,
• միգրացիոն ալիքների ինտենսիվությունն ու տեղաշարժերի դինամիկան նոր խոցելի խմբեր են ստեղծում, ինչը բարձրացնում է մարդկանց շահագործման և թրաֆիքինգի վտանգը,
• զոհերի սոցիալ-հոգեբանական վերականգնման ծառայությունները դեռևս պահանջում են մասնագիտական կարողությունների և տարածքային հասանելիության խորացում։ 

1.2. Առկա խնդրի առաջարկվող լուծումը

Նախագծով նախատեսվում է հաստատել 2026-2028 թվականների ընթացքում իրականացվելիք համապարփակ գործողությունների փաթեթ, որը կուղղվի թրաֆիքինգի և շահագործման կանխարգելմանը, տուժածների նույնացման և աջակցության համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը, պետական մարմինների և գործընկեր կառույցների կարողությունների ամրապնդմանը։

Ծրագիրը նախատեսում է․

• զարգացնել պետական մարմինների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների, աջակցության կենտրոնների և քաղաքացիական հասարակության կառույցների փոխգործակցության մեխանիզմները,
• ապահովել ոլորտային մասնագետների շարունակական վերապատրաստումների իրականացում և մասնագիտական կարողությունների զարգացում,
• ընդլայնել զոհերի համար մատչելի սոցիալական, հոգեբանական և իրավական ծառայությունների շրջանակը,
• խթանել հանրային իրազեկման նոր մեթոդների կիրառումը՝ թիրախավորելով բարձր ռիսկային խմբերին,
• ամրապնդել միջգերատեսչական և միջազգային համագործակցությունը՝ կանխարգելման և հետաքննության արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ 

2. Առաջարկվող կարգավորման նպատակը և ակնկալվող արդյունքը

Նախագծի նպատակն է ապահովել մարդկանց թրաֆիքինգի և շահագործման դեմ պայքարի պետական քաղաքականության շարունակականությունն ու կայուն զարգացումը՝ հիմնվելով մարդու իրավունքների պաշտպանության, զոհակենտրոն մոտեցման և համագործակցային կառավարման սկզբունքների վրա։

Ակնկալվող արդյունքներն են․

• թրաֆիքինգի դեպքերի վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման մակարդակի բարձրացում,
• զոհերի նույնացման, աջակցության և վերականգնման համակարգի արդյունավետության աճ,
• պետական մարմինների, տեղական կառույցների և հասարակական կազմակերպությունների համագործակցության նոր ձևաչափերի ձևավորում,
• հանրային իրազեկվածության և խոցելի խմբերի պաշտպանվածության աստիճանի բարձրացում։

Նախագծի ընդունումը պետական բյուջեի վրա էական լրացուցիչ բեռ չի առաջացնի՝ նախատեսելով միջոցառումների իրականացումը համապատասխան մարմինների բազային բյուջետային հատկացումների շրջանակում և միջազգային գործընկերների հնարավոր աջակցությամբ։ 

3. Նախագծի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները և անձինք

Նախագիծը մշակվել է ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից՝ Միգրացիայի միջազգային կազմակերպության փորձագիտական աջակցության ներգրավմամբ: Մշակման գործընթացում անհրաժեշտ քննարկումներ և փորձագիտական տեսակետներ են տրամադրել նաև ոլորտային պետական մարմինների ներկայացուցիչները, միջգերատեսչական աշխատանքային խմբերը և գործընկեր հասարակական կազմակերպությունները՝ ապահովելու ծրագրի արդյունավետությունը, համակարգվածությունը և միջազգային չափանիշներին համապատասխանությունը: 

4. Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ

Նախագիծը բխում է ՀՀ կառավարության 2021-2026 թվականների ծրագրի «Մարդկային կապիտալի զարգացում» առաջնահերթությունից, ինչպես նաև համահունչ է Հայաստանի վերափոխման ռազմավարության շրջանակում սահմանված նպատակներին։

Նախագիծը լիովին համահունչ է նաև ՀՀ-ի կողմից ստանձնած միջազգային հանձնառություններին․ ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի և Եվրոպայի խորհրդի շրջանակներում պետության առջև դրված պարտավորություններին և մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ պայքարին ուղղված միջազգային կոնվենցիաների պահանջներին։