ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ 2026-2030 ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐԸ ԵՎ ԴՐԱ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱՑՈՒՅՑԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

ՌԴՀաշվի առնելով կառավարության բարեփոխումների քաղաքականությունը՝

առաջարկվում է ընդունել օրենքը՝ որպես կրթության, գիտության և մշակույթի ոլորտների կառավարման համակարգի արդիականացման կարևոր փուլ։

Օրենքի ընդունումը թույլ կտա․

.ներդնել արդյունավետ կառավարման նոր մոդելներ,

.ապահովել գիտակրթական համակարգի թվայնացում և ինտեգրում,

.ամրապնդել պետական քաղաքականության շարունակականությունը ռազմավարական փաստաթղթերի միջև։

Այսպիսով՝ նախագիծը հանդիսանում է համակարգային վերափոխման հիմնաքար, որն ուղղված է պետության երկարաժամկետ զարգացմանը։

Կարծում եմ ` նախագիծը կարևոր քայլ է՝ ուղղված գիտության և կրթության զարգացմանը, ինչը համապատասխանում է Հայաստանի երկարաժամկետ ռազմավարական նպատակներին: Այն փորձում է համակարգային մոտեցում ցուցաբերել՝ կապելով գիտության զարգացումը կրթության, տնտեսության և նորարարության հետ, ինչը դրական է: Այնուամենայնիվ, ծրագրի արդյունավետությունը կախված կլինի մի քանի գործոններից, այդ թվում ՝ ֆինանսավորման կայունությունից , գիտական կադրերի ներգրավումից :

Ընդհանուր առմամբ ծրագիրը խոստումնալից է, սակայն դրա հաջողությունը կախված կլինի մանրակրկիտ պլանավորումից, իրականացման վերահսկողությունից և շահագրգիռ կողմերի ներգրավվածությունից: Քանի որ ծրագիրը կապված է «Ակադեմիական քաղաք» հայեցակարգի հետ, առաջարկում եմ հստակեցնել, թե ինչպես է այն նպաստելու գիտության զարգացմանը՝ ներառյալ ենթակառուցվածքների արդիականացումը և միջազգային համագործակցությունը:

Մեծ աշխատանք է կատարվել և բազմակողմանի ու բազմաշերտ նախագիծ է կազմվել։ Որպես գիտության աշխատող հաջողված եմ համարում նաև վերջին տարիներին ոլորտում կատարված բարեփոխումները։

Խնդիր․ Գիտության ընդհանրապես կամ մասնավոր հետազոտության առաջատարները երևում են նաև տպագրված աշխատանքներում՝ որպես առաջին կամ երկրորդ հեղինակ։ Հաջորդիվ համահեղինակությունը հոդվածում տվյալ հետազոտությունում մասնակցության ցուցիչ է, բայց ոչ ավելին։ Այդպես է, համենայն դեպս, գիտության ոլորտների մեծ մասում։ Հայաստանցի որոշ հետազոտողներ հոդվածների համահեղինակ են դառնում, օրինակ, պարզապես տրամադրելով հետազոտության նյութ կամ վարչական լծակ օգտագործելով։ Հատկապես անընդունելի եմ համարում, որ միայն հետազոտության նյութ տրամադրելով դառնում են համահեղինակ նույնիսկ իրենց մասնագիտության հետ ուղղակի առնչություն չունեցող ոլորտի հետազոտություններում։ Նկարագրված դեպքերը շատ են հատկապես արտասահմանցի գիտնականների գլխավորությամբ հրապարակվող բազմահեղինակ հոդվածների պարագայում, որտեղ որոշ հայաստանցի գիտաշխատողներ "մասնակցում են" որպես համահեղինակներ։

Առաջարկում եմ, որպես եղած բարեփոխումներին լրացում, հատկապես խրախուսել այն հոդվածների տպագրությունը, որտեղ ՀՀ գիտաշխատողները հետազոտությունների առաջատարն են, այսինքն առաջին կամ երկրորդ հեղինակ են։

Խնդիր․ Երիտասարդների մի մասը հրաժարվում է գիտության ոլորտ մտնել այնտեղ տեսնելով կարծրատիպեր և աթոռներից կառչած ամբիցիոզ ու հաճախ տարեց վարչարարների, որոնք աշխատանքի ընդունում են կամայականորեն և դանդաղեցնում կամ խոչընդոտում երիտասարդների առաջխաղացումը։

Առաջարկում եմ մշակել հստակ կանոնակարգ և հատուկ ուշադրություն դարձնել աշխատանքի ընդունելությունը բաց, թափանցիկ և, ամենակարևորը, մրցույթային դարձնելու հարցին։ Իրական մրցակցային միջավայր ապահովելը, լաբորանտի կամ կրտսեր գիտաշխատողի պաշտոնից սկսած, գիտության ոլորտ մտնող երիտասարդներին կտա արդարության զգացում և երաշխիք, որ լավ արդյունք ապահովելու պարագայում կունենան աշխատանքային առաջխաղացում։

ՀՀ Կոտայքի մարզի «Վերին Պտղնիի միջնակարգ դպրոց» ՊՈԱԿ-ի Քիմիայի և կենսաբանության ուսուցիչ Լիլյա Հարությունյան

Ծանոթանալով «Հայաստանի Հանրապետության գիտության ոլորտի զարգացման 2026-2030 թվականների ռազմավարական ծրագիրը և դրա իրականացման միջոցառումների ժամանակացույցը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշման նախագծին, ողջունում եմ կրթության և գիտության բարձրացմանը միտված նախագծի ընդունմանը, որը հնարավորություն կտա ստեղծել համագործակցային միջավայր՝ նույն տարածքում ունենալով համալսարաններ, գիտահետազոտական ինստիտուտներ և լաբորատորիաներ։ Կիրականացվի փորձի փոխանակում, որը կնպաստի կրթական ծրագրերի և հետազոտությունների արդյունավետության բարձրացմանը, ինչպես նաև նորարարությունների և տեխնոլոգիաների զարգացմանը։

Առաջարկում եմ Ակադեմիական քաղաքի ստեղծման գործում առաջարկում եմ ներառել գիտական կենտրոնների և միջազգային գործընկերների մասնակցությունը։

Հատուկ ընդունելություն․ Մարզային դպրոցների շրջանավարտների համար <<Ակադեմիական քաղաք>>-ի ավագ դպրոց կամ բուհեր ընդունվելու համար սահմանել հատուկ քվոտաներ ( թիրախային տեղեր ) աջակցության ծրագրեր։

Կրթական կամուրջներ․ Մարզերում աշակերտների համար կազմակերպել հեռավար կամ կարճաժամկետ ինտենսիվ ծրագրեր (ամառային ճամբարներ) Ակադեմիական քաղաքի մասնագետների կողմից՝ օգնելով նրանց պատրաստվելու բուհական ընդունելության և բարձրացնելու իրենց գիտելիքների մակարդակը։

Որպես ուսուցիչ՝ ողջունում եմ «Հայաստանի Հանրապետության գիտության ոլորտի զարգացման 2026–2030 թվականների ռազմավարական ծրագիրը»՝ այն կարևորելով գիտության կառավարման, ֆինանսավորման և միջազգային համագործակցության զարգացման տեսանկյունից։ Միաժամանակ անհրաժեշտ եմ համարում ծրագրի իրականացման ընթացքում հատուկ ուշադրություն դարձնել կրթության և գիտության կապի ամրապնդմանը։

Նպատակահարմար է ռազմավարության շրջանակում ներառել․

• դպրոցականների և ուսուցիչների մասնակցությամբ գիտական ակումբների ու STEM-լաբորատորիաների ստեղծում,
• ուսուցիչների հետազոտական կարողությունների զարգացում,

Կազմակերպել մասնագիտացված վերապատրաստումներ ԲՏՃՄ առարկաների օլիմպիական խմբակների ղեկավարների համար՝ նրանց հնարավորություն տալով ծանոթանալ նորագույն գիտական մոտեցումներին և օլիմպիական խնդիրների լուծման արդի մեթոդներին։

Ապահովել օլիմպիական խմբակները համապատասխան մասնագիտական գրականությամբ և նյութատեխնիկական բազայով, ինչպես նաև դպրոցներում ստեղծել պայմաններ՝ համապատասխան մասնագետների ներգրավմամբ օլիմպիական խմբակներում դասավանդելու համար։

Գիտության զարգացումը ձևավորում է համայն մարդկության զարգացումը, պետության համար այն չի կարող միտված լինել միայն կրթության վերաբերյալ որդեգրած ռազմավարության ինչ-որ մի ածանցյալ։ Այս դեպքում լավ խոսք կա՝ թնդանոթով մոծակ ենք սպանում։ Մյուս հարցն էլ այն է, թե որքանով է կրթությանը նպաստելու այն նախաձեռնությունը, որի անունը «Ակադեմիական քաղաք » դրված։ Գիտության Առողջ ռազմավարությունը պետք է արտացոլի գիտության անմիջական ազդեցությունը տնտեսության զարգացման, էներգետիկ, առողջապահական, պաշտպանական, տեխնոլոգիական, նորարարական , համամարդկային արժեքների ու նաև կրթության զարգացման վրա։ Այս ամենից բացի, եթե կատարվում է որևէ փոփոխություն հանիւն զարգացման, պետք է ապահովի առաջին հերթին եղած զարգացումների ու ձեռքբերումների պահպանումը։ Ներկայացված ռազմավարության դեպքում այդ ձեռքբերումները զրոյանալու են ու նորերը , անգամ եթե լինեն ըստ ռազմավարության, համարժեք չեն այդ կորուստներին։ Այդպիսի ձեռքբերումներ են կայացած դպրոցները, նրանց ճանաչումն ու ուրույն տեղը միջազգային գիտական հանրության կողմից, գրեթե առանց ֆինանսական պատասխանատվության եղած խոշորագույն ու կարևորագույն համագիրծակցությունները։ Այս ամենին գումարվում է գիտության համար շատ կարևոր հանգամանքը՝ ազատությունն , անկախությունը ու մրցակցային միջավայրի բացակայությունը ռազմավարության մեջ։ Գուցե առանձին մարդիկ մրցակցեն, որը կործանիչ է, բայց ոչ համակարգեր։ Կրթությունը լինելով առաջին հերթին բիզնես ունի իր զարգացման օրենքները ու ճանապարհը, այն կարող է որոշակի գիտական խնդիրներ փորձի լուծել ելնելով իր ֆինանսական հետաքրքրությունից, սակայն գիտության առաջ, որպես ամբողջություն , բոլորովին այլ արժեքներ ու խնդիրներ են դրված։ Այսպիսով գիտության ու կրթության կապը ու համագործակցությունը կարևորելով՝ միևնույն է նրանք չեն կարող այսպես սերտաճած լինել։